Monografie Ocimum
basilicum (Basilicum)
'Met basilicum begin ik
bij voorkeur, Het kruid met de lieflijke geur…'
Michael Drayton, 16e eeuwse dichter
(1563-1631)
Inleiding
Het jaar 2002 was het eerste jaar
dat ik van mijn eerste echte tuin kon gaan genieten. Veel kruiden
kende ik nog niet, alleen dat wat in de keuken gebruikt wordt.
Na wat simpele planten zoals bieslook en lavendel aangeplant te
hebben, moest er ook maar eens basilicum komen. Dit naar aanleiding
van de eenvoudige tomaat met mozzarella, olijfolie en basilicum
salade.
Vele maanden heb ik mijn plant gekoesterd en met de zon mee verplaatst.
Helaas is hij na de bloei toch gesneuveld. Deze zomer een nieuwe
poging! De keus voor een monografie-onderwerp was dus snel gemaakt:
dat wat ik de hele zomer gegeten had.
Op dat moment wist ik nog niet meer dat het vooral heel smakelijk
is. Nu ben ik redelijk op de hoogte van alle in's en out's van deze
plant. Het zal in mijn toekomst op vele manieren worden toegepast!
"Alhoewel
de auteur zich inspant om informatie te verschaffen waarvan zij
denkt dat die actueel en juist is, kan geen garantie gegeven worden
dat al die informatie adequaat, juist en volledig is, noch dat ze
alomvattend is. De auteur kan in geen enkel geval aansprakelijk
worden gesteld als gevolg van het gebruik van de informatie die
in dit werk voorkomt of als gevolg van de afwezigheid van een specifieke
informatie. De eventueel vermelde adviezen en handelingen worden
volledig op eigen verantwoordelijkheid toegepast. Bij ernstige klachten,
alsook bij het uitblijven van resultaat, dient men zich te richten
tot een professionele
hulpverlener of arts."
Inhoudsopgave
Inleiding
Naamgeving
Familie en geslacht
Familie
Geslacht Ocimum
Verwanten
Inhoudsstoffen
Gebruikte delen
Toepassingen
Medicinaal gebruik
Volksgeneeskunde
Nicholas Culpeper
Etherische olie
Franse basilicumolie (Ocimum basilicum)
Ocimum Basilicum, Egypte
Basilicum, Reunion (Ocimum basilicum)
Ocimum gratissimum L
Ocimum basilicum album
Basilicum in de ayurvedische geneeskunde
Bloesemremedie
Kweken en biotoop, oogsten, bewaren en verwerken
Kweken en biotoop
Oogsten
Bewaren en verwerken
Handelsvormen
Andere dan medicinale gebruiksmogelijkheden
Pesto
Kunst, literatuur, poëzie, schilderkunst, fotografie, sprookjes
Basilicum wereldwijd
Isabella en de pot basilicum
Ritueel gebruik
Spirituele eigenschappen
Commercialisering
Besluit
Bibliografie en internetsites
Naamgeving
Basilicum is onder meerdere namen
bekend.
Volksnaam;
Basilicum, bazielkruid, basielkruid, koningskruid, bergvreugde,
gewone/ echte/ zoete of Europese basilicum, brasilicum, barsilicom,
Ons kruid, alabahaca, vleeskruid
Latijnse naam: Ocimum basilicum
India Tulsi, Tulasi, Tulsi Mata
Engels Basil
Duits Basilikum
Frans Basilic
Spaans Albahaca
Het woord basilicum is afgeleid
van het Latijnse "basilicus" en het Griekse "basilikós" dat "koninklijk"
betekent. Vandaar ook de naam koningskruid.
De Hindoestaanse naam Tulsi Mata betekent vrij vertaald: Moeder
Basilicum.
Deze naam dankt het kruid aan de vergelijking met moedermelk, waarvan
gezegd wordt dat deze kinderen tot vijf jaar met een kuur geneest
van de meest vreselijke ziektes. Aangezien basilicum in de Indiase
cultuur net zo veel genezende krachten heeft als deze moedermelk,
kreeg het de eretitel "Moeder".
De Spaanse naam Albahaca is afgeleid
van het Arabische "Al-habaqa", dat zoiets betekent als: Maakt-Alles-Goed
of Geneest-Alles.
Over de naam Ocimum zijn verschillende
verhalen: het zou van het Griekse okimon komen: geurig gelipt of
van de Latijnse afleiding van het Griekse ózein, dat geur betekent.
Familie en geslacht
Basilicum behoort tot de familie
der lipbloemigen en het geslacht Ocimum.
Familie
Basilicum behoort tot de lipbloemigenfamilie:
Lamiaceae, vroeger de Labiatae genoemd. De meeste planten uit deze
familie zijn kruiden in struikvorm. Het gaat om circa 200 geslachten
en 3500 soorten.
Het geslacht Lamiaceae kenmerkt zich door een vierhokkig bovenstandig
vruchtbeginsel. Daarnaast hebben deze planten meestal vier meeldraden,
waarvan er twee korter zijn de andere twee.
De enkelvoudige bladeren lopen ovaalvormig spits toe, gekruld of
iets gevederd en tegenstandig geplaatst. In de meeste gevallen gaat
het om aromatische groepen planten met enigszins vierkante stengels
en okselstandige of eindstandige bloemkransen. De bloembekleedsels
zijn tweezijdig symmetrisch met een tweelippige kroon. De kelk van
de lipbloemigen is vijftandig, soms tweelippig.
De bloemkelk bestaat uit een teer afgeronde bovenlip en een in vier
even grote lapjes verdeelde onderlip. Lipbloemigen behoren tot de
een- of meerjarige tweeslachtige planten.
Geslacht Ocimum
Er zijn ontzettend veel basilicumvariëteiten
over de hele wereld te vinden en deze worden zowel culinaire als
voor medicinale doeleinden gebruikt.
Het geslacht Ocimum bevat tussen de 50 en 150 soorten van kruiden
en heesters uit de tropische regionen van Azië, Centraal- en Zuid-Amerika,
Afrika en Zuid-Europa. Hiervan wordt de O. basilicum het meest gebruikt.
Het uiterlijk van de basilicumgeslachten en soorten varieert hoofdzakelijk
qua kleur van de bloesems (wit, roze of donkerrood) en qua blaadjes.
Deze kunnen heldergroen, donkergroen of wijnrood, geplooid of glad
zijn. Er zijn twee groeivormen. Enerzijds zijn er de kleine struikachtige
planten van ca. 20 cm. hoog en anderzijds grote struikachtige die
tot 1 meter kunnen zijn.
De meeste cultivars die op de markt beschikbaar zijn behoren tot
O. Basilicum. Deze kunnen worden onderverdeeld in 7 types:
1. lange, slanke types, waaronder
de Europese/Franse groep
2. grootbladige, robuuste types, zoals "Lettuce Leaf" ook Italiaanse
basilicum genoemd
3. dwergtypes, die kort zijn en kleine blaadjes hebben, zoals "Bush"
basilicum
4. compacte types, zoals de Thaise basilicum
5. Purpurascens, de paarsgekleurde types met de traditionele zoete
basilicumgeur
6. Paarse types zoals "Dark Opal", een mogelijke kruising tussen
O. Basilicum en O. forskolie, die gelobde bladeren hebben, met een
zoet basilicum en kruidnagelaroma.
7. Citriodorum types, basilicum met citroenaroma
Enkele geslachten zijn:
Ocimum americanum
Ocimum basilicum
Ocimum basilicum purpureum
Ocimum basilicum cinnamomum
Ocimum basilicum citriodorum
Ocimum basilicum crispum
Ocimum basilicum minimim
Ocimum gratissimum
Ocimum kilimanscharicum Guerke
Ocimum micranthum
Ocimum suave
Ocimum sanctum
Ocimum viride
Hybridisatie binnen de soort en kruisingen, die binnen
de klasse heel gewoon zijn, hebben verwarring in de systematiek
veroorzaakt, terwijl er ook erg weinig gepubliceerd is over de taxonomie
van basilicum volgens de Internationale Code van Botanische Nomenclatuur.
De morfologische diversiteit binnen de basilicumsoorten is geaccentueerd
door eeuwen van cultivatie met een grote variatie in kleur, bladvorm-
en grootte en geslachtsrijpheid.
Identificatie is verder gecompliceerd door het bestaan van chemotypes
binnen de soort die echter niet anders zijn in uiterlijk. Een chemotype
is het verschijnsel dat een zelfde plant verschillende chemische
bestanddelen kan bevatten.
Verwanten
Andere bekende planten die
tot de lipbloemigen behoren, zijn o.a. munt (in al zijn variëteiten),
rozemarijn, salie, betonie, citroenmelisse, hyssop, dovenetel, bonenkruid,
hennepnetel, tijm en marjolein. De meeste hiervan zijn planten met
veel etherische oliën.
Inhoudsstoffen
Basilicum heeft ontzettend veel inhoudsstoffen, variërend
per soort.
Er is vrij veel onderzoek gedaan naar de bestanddelen van dit kruid.
Het is echter onmogelijk alle onderdelen te benoemen. Per soort/type
kan de inhoud enorm variëren.
Zo wordt er bijvoorbeeld in O. basilicum cineol gevonden, maar niet
in O. americanum.
Globaal gezien kan men zeggen dat de Franse/Europese basilicum etherische
olie bevat die gekarakteriseerd wordt door linalol en 1,8-cineol
met kleinere hoeveelheden eugenol en methylchavicol (estragol).
Verder is in de plant aanwezig: tannine, ß-caroteen, vitamine C
en kamfer. De verse blaadjes van de plant bestaan voor ongeveer
0,5 tot 1,5 % uit etherische olie, niet alleen afhankelijk van de
soort, maar ook van de grond, het klimaat en de oogsttijd.
Vaak voorkomende aromastoffen in de blaadjes zijn: methylchavicol
(zoetig, anijs- en venkelachtig), eugenol (kruidnagelachtig), linalol
(aromatisch, zoethoutachtig), citronellol (citroengeur), methylcinnamate
(kaneel) en cineol.
Verder kan O. basilicum bevatten: Cafeïne-zuur, coumarinezuur, cymeen,
limoneen, myrceen, pineen, quercetin, safrol, terpineen en trytofaan.
Een ons verse basilicumbladeren bevat 12 calorieën. Het levert 0,9
g eiwit, 0,3 g vet, 2 g koolhydraten, 91 mg calcium en 0,3 mg ijzer.
Gebruikte delen
Zowel de etherische olie,
bladeren, wortels, bloemen en zaden van Ocimum-soorten worden gebruikt
voor medicinale doeleinden. Voor culinaire toepassingen worden voornamelijk
de verse bladeren gebruikt.
In Thailand worden de zaden soms als bindmiddel gebruikt, ze hebben
echter niet het aroma van de bladeren.
Toepassingen
Basilicum kan op meerdere
manieren worden toegepast. Naast het gebruik van het kruid zelf
zijn er ook de etherische oliën, met hun diverse mogelijkheden.
Ook in de oude volksgeneeskunde zijn veel verhalen over basilicum
bekend.
Medicinaal gebruik
Ocimum Basilicum kan gebruikt
worden om de zenuwen te versterken en hoofdpijn te verlichten.
Verder is het werkzaam bij reisziekte, misselijkheid, verkoudheid
en flauwtes. Het kan geadviseerd worden bij maag- en darmstoornissen,
winderigheid en maagkrampen. De thee kan geïnhaleerd of gedruppeld
worden bij verkoudheid en een verstopte neus.
Als badkruid werkt het ontspannend.
Wrijf verse bladeren op insectenbeten
om jeuk en ontsteking tegen te gaan.
In combinatie met hartgespan kan een infusie gemaakt worden dat
onmiddellijk na de bevalling gedronken moet worden om te voorkomen
dat de placenta vast blijft zitten.
Een tinctuur met betonie en glidkruid wordt toegepast bij nerveuze
aandoeningen.
Een tinctuur met Griekse alant
en hysop werkt bij hoest en bronchitis.
Een betmiddel van basilicumsap
met een gelijke hoeveelheid honing kan gebruikt worden bij dauwworm
en een jeukende huid.
Mix het sap met een decoct van
kaneel en kruidnagel om toe te passen bij kou. · Combineer het sap
met een gelijke hoeveelheid honing bij hoest.
Giet kokend water op de bladeren
en adem de stoom in bij neusverkoudheid.
5-10 druppels etherische olie
werken toegevoegd aan het badwater bij nerveuze uitputting, geestelijke
vermoeidheid, melancholie en angst.
5 druppels basilicumolie vermengd
met 10 ml amandel- of zonnenbloemolie worden als borstsmeersel toegepast
bij astma en bronchitis
Deze verdunde olie kan ook als
massage-olie gebruikt worden bij nerveuze zwakte en tevens als insectenwerend
middel.
Gecombineerd met hysop- bergamot-
geraniumolie wordt de olie in de aromatherapie gebruikt bij depressie
en voor stimulerende massages.
In het westen wordt het beschouwd
als een verkoelend kruid en wordt het ingezet bij reumatische pijn,
geïrriteerde huidaandoeningen en bij mensen met nerveuze neigingen.
In vitro-testen wezen uit dat
de essentiële olie antibacterieel werkt tegen: Staphylococcus aureus,
Salmonella enteritidis en Escherichia coli, antiseptische activiteit
tegen Proteus vulgaris, Bacillus subtilis, en Salmonella paratyph
en antischimmel-werkende activiteit tegen Candida albicans, Penicillium
notatum, and Microsporeum gyseum.
Een amandel- of zonnenbloemolie
met wat druppels basilicumolie kan zo gebruikt worden als insectenwerendmiddel
Indische onderzoekers hebben
aangetoond dat basilicum bacteriën doodt als het om de huid wordt
aangebracht en hebben basilicumolie succesvol gebruikt bij acnébehandingen.
Basilicum is een van de vele geneeskrachtige kruiden die zowel pro-
als antikanker bestanddelen heeft.
Aan de ene kant bevat het vitamine
A en C, anti-oxidanten die celbeschadigingen voorkomen. Aan de andere
kant bevat het methylchavicol, dat levertumoren bij muizen veroorzaakt.
N.B. Gebruik
de olie niet in- of uitwendig tijdens de zwangerschap!
Volksgeneeskunde
"Dit kruid en wijnruit kunnen
niet samen groeien… en we weten dat wijnruit een even grote vijand
van gif is als welke plant dan ook." Nicholas
Culpeper, 1653
Basilicum wordt sinds mensenheugenis
gebruikt in de volksgeneeskunde. In de 11e eeuw gebruikte Hildegard
von Bingen het in een gecompliceerd mengsel om kankergezwellen te
behandelen.
De Grieken en Romeinen kauwden het kruid als kalmeermiddel en mengden
het in drankjes om het spijsverteringssysteem te kalmeren. Een doeltreffend
middel tegen zee- of wagen ziekte is een koude infusie van basilicumblaadjes,
met kleine teugjes gedronken.
Daarnaast werd het ook als slijmafdrijvend middel en laxeermiddel
gebruikt.
In het Europa van de 16e eeuw was een infusie van basilicum een
veel gebruikte behandeling tegen slijmvliesontsteking. Tot snuif
verwerkt hielp het kruid om ontstoken slijmvliezen en migraine te
verlichten.
De Japanners gebruikten basilicumthee om de symptomen van verkoudheid
te behandelen en Indiërs namen basilicumextract tegen hoesten. Soms
kauwde men de bladeren in plaats van betel (pruim) om de speekselproductie
op gang te houden.
Vroege kruidkundigen geloofden
dat basilicum het gif uit schorpioenbeten kon trekken. Het kruid
werd algemeen gebruikt als een huishoudmiddeltje tegen insecten-
en andere beten. Hiervoor plette men een basilicumblaadje en wreef
het sap over de huid.
In de Middeleeuwen werd basilicum veel gebruikt om kamers op te
frissen; het was vooral geliefd als strooikruid om insecten buiten
te houden.
De Chinezen gebruikten het om maag-, nier- en bloed kwalen te behandelen.
In Italië weet men dat basilicum bij regelmatig gebruik de erectie
verstevigt.
Nicholas Culpeper
Sommige artsen schreven
basilicum echter met tegenzin voor. De 17e eeuwse kruidkundige Nicholas
Culpeper zei dan ook dat het kruid "ofwel vijanden maakt ofwel vrienden,
er is geen tussenweg".
Verder vertelt hij in zijn Great Herbal: "En naar Dr. Reason ging
ik, die me vertelde dat het een kruid van Mars was, onder het teken
schorpioen en misschien is het daarom dat het Basilicon genoemd
wordt; het zou geen wonder zijn als het een soort van giftige/venijnige
kwaliteit zou hebben. Toegepast op de plaats die gebeten werd door
giftige beesten, of gestoken door een wesp of horzel, trekt het
snel het gif naar zich toe; soort zoekt soort".
Mizaldus bevestigt, dat het, in
paardenmest gelegd om te rotten, giftige beesten zal voortbrengen.
Hilarius, een Franse geneesheer, bevestigd dat er, naar zijn weten,
bij een bekende van hem een schorpioen in zijn hersens groeide,
door enkel aan het kruid te ruiken. "Er is iets aan de hand;
dit kruid en wijnruit kunnen niet samen groeien, nee, ook niet dicht
bij de ander: en we weten dat wijnruit een even grote vijand van
gif is als welke plant dan ook.Om te besluiten: het drijft zowel
geboorte als nageboorte uit; en zoals het de onvolkomenheid van
Venus helpt op de ene wijze, zo bederft het al haar acties op een
andere. Ik durf het niet aan er meer over te schrijven."
Etherische olie
Tegenwoordig worden speciale
soorten basilicum gekweekt voor een zo groot mogelijk essentiële
olie opbrengst Er zijn Ocimum Basilicum L. chemotypes die het meeste
gebruikt worden voor de winning: de zogenaamde Europese Franse basilicum
of Sweet basil, de Egyptische en Reunion basilicum.
Daarnaast wordt ook uit Ocimum gratissimum L. en Ocimum Basilicum
Album etherische olie gewonnen.
Franse basilicumolie (Ocimum
basilicum)
Franse of Europese basilicumolie
is een kleurloze of lichtgele vloeistof met een lichte, frisse,
zoete, pittige, specerijachtige geur en een balsemachtige ondertoon.
Deze wordt gezien als de beste kwaliteit olie die de fijnste geur
produceert.
De hoofdbestanddelen zijn linalol (40-45%), methylchavicol (23,8%)
en verder kleine hoeveelheden eugenol, limoneen, cineol en citronellol.
Deze olie moet vermeden worden tijdens de zwangerschap.
Verder is hij niet-toxisch, niet-irriterend, maar veroorzaakt mogelijk
in individuele gevallen sensibilisatie. De etherische olie wordt
gewonnen door stoomdistillatie van het bloeiende kruid.
Werking: Antidepressivum (stemmingsverbeterend
middel)
Antisepticum (lokaal ontsmettingsmiddel)
Carminativum (middel tegen gasophoping in maag en darmen)
Cephalicum (middel tegen hoofdpijn)
Digestivum (bevordert de spijsvertering)
Emmenagogum (bevordert de menstruatie)
Expectorans (bevordert het ophoesten van slijm)
Febrifugum (koortswerend middel)
Galactagogum (zogdrijvend middel, melkafgiftebevorderend)
Nervinum (middel dat op het zenuwstelsel werkt)
Profylacticum (middel om besmetting te voorkomen)
Restorativum (herstellen, versterkend middel)
Spasmolyticum (krampstillend middel)
Stimulans voor de bijnierschors
Stomachicum (eetlustopwekkend, stimuleert maagsapvorming en bevordert
vertering) Tonicum (versterkend middel)
Basilicumolie wordt geadviseerd bij: Asthenie, depressie, angsttoestanden,
zenuwaandoeningen, bijnierschorszwakte, aërofagie, maagkramp, virale
hepatitis, reumatisch polyartritis.
Basilicumolie is een uitstekend, misschien wel het beste, aromatische
tonicum voor de zenuwen. Verheldert het hoofd, verlicht intellectuele
vermoeidheid en geeft het verstand kracht en klaarheid.
Ocimum Basilicum, Egypte Egyptische
basilicum olie is gelijk aan de Europese, behalve dat de concentratie
linalol beduidend lager is, terwijl de concentratie van methylchavicol
significant hoger is.
Dit chavicol-type werkt onder andere: in op de nervus sympathicus
(het activerende deel van het autonome zenuwstelsel), sterk krampstillend,
ontstekingsremmend, antiviraal (bij virale hepatitis A en B), als
expectorant en als een carminativum (windverdrijvend middel). Gebruikt
in een geurlampje is de basilicum chavicol verfrissend en motiverend.
De olie is goed te gebruiken bij depressieve klachten, maar ook
als een lange tijd geconcentreerd moet worden.
Ideaal bij lange autoritten (bij
reisziekte) en studie. De olie stimuleert de bloedtoevoer naar de
hersenen en geeft helderheid. Een hulp bij verstopte voorhoofds-
en bijholtes, maar ook als door neusslijmvliesontsteking (catarre)
de reuk verdwenen is. Een stoombad werkt nog sterker dan verdamping.
In een geurlampje gaat deze olie goed samen met bergamot, cipres,
jeneverbes en rozenhout.
Tegen examenvrees: In 10 ml neutrale
badolie: 2 druppels lavendel, 4 druppels bergamot en 2 druppels
basilicum. Tijdens het examen van tijd tot tijd een paar druppels
basilicum op een zakdoek inhaleren.
Op de huid, in een maximaal 1
procentige oplossing, is het te gebruiken bij spierpijnen en chronische
artritis, eventueel samen met petitgrain, spijklavendel en helicryse.Ook
toepasbaar op de onderbuik bij darmkrampen.
In het bad, maximaal 4 druppels
vermengd met een neutrale olie per vol bad, verlicht chavicol-basilicum
vele soorten spierklachten. Hij is daarnaast ondersteunend bij kou
en griep en een bad is heerlijk bij sterke vermoeidheid. Basilicum
verlicht alle soorten nerveuze klachten, die fysiek tot krampen
leiden.
Methylchavicol is matig toxisch
en irriterend voor de huid, vandaar dat voor therapeutische doeleinden
Franse basilicum wordt geprefereerd. Bovendien is er onlangs opschudding
geweest over de mogelijk carcinogene eigenschappen van het methylchavicol.
De huidige stand van zaken is dat er bij een lage dosis geen risico
aanwezig is. Te hoge dosering of lange tijd achter elkaar gebruiken
kan afstompend werken.
Deze olie wordt gebruikt in exclusieve
geurstoffen, zepen en tandverzorginsgproducten. Het wordt op grote
schaal gebruikt bij levensmiddelen, vooral in vleesproducten en
als smaakmaker.
Basilicum, Reunion (Ocimum basilicum)
Botanisch gezien valt deze plant
onder dezelfde indeling als Franse basilicum, ondanks het feit dat
het een grotere plant is met een harsachtige geur en met andere
werkzame bestanddelen. Een andere naam voor deze soort is Comoro
basilicum, genoemd naar Comoren-eilanden die tussen Afrika en Madagascar
liggen, waar deze soort groeit.
De etherische olie wordt gewonnen door stoomdestillatie van de bladeren
en de bloemtoppen. De olie van het exotische type is geel of lichtgroen
met een enigszins inferieure, zoet, pittige, specerijachtige geur
met een kamferachtige zweem. De geur lijkt niet op "echte" basilicum.
De hoofdbestanddelen zijn voornamelijk methylchavicol (70 tot 88%),
met kleine hoeveelheden linalol, cineol, kamfer, eugenol, limoneen
en citronellol.
Ocimum gratissimum L.
Ocimum gratissimum heeft als hoofdbestanddeel eugenol en bevat daarnaast
ß-caryofylleen, ß-ocimeen, a-terpineol. Het heeft anti-infectueuze,
bactericide en antivirale werkzaamheid. Daarnaast is het spijsverteringsbevorderend
en zenuwsterkend. Deze olie wordt geadviseerd bij een tekortschietende
lever en alvleesklier, artrose, bronchitis, angina, zenuwaandoeningen
en darmparasieten.
Bij uitwendig gebruik is deze
olie bijtend voor de huid. Bij overmatig inwendig gebruik prikkelt
het de lever.
Ocimum basilicum album
Deze plant wordt ook wel grootbladige basilicum genoemd en heeft
als voornaamste bestanddelen linalol, fenchol, ß-caryofylleen, methylchavicol
en estragol. De olie is algemeen versterkend en vitaliserend voor
de spijsvertering, de lever en gal, de bloedsomloop en de zenuwen.
Verder vermindert het de bloedaandrang in de prostaat en baarmoeder.
Het wordt geadviseerd deze olie te gebruiken bij lever- en galinsufficiëntie,
congestie in prostaat en baarmoeder, blaasontsteking, hartritmestoornissen,
asthenie (zwaktetoestand) en psycheasthenie.
Basilicum in de ayurvedische geneeskunde
De ayurvedische geneeskunde gaat
uit van drie fundamentele constitutietypen (dosha's) die van hun
vijf elementen (ether, lucht, vuur, water en aarde) zijn afgeleid.
Hierbij belichaamt Vata het constitutietype lucht, Pitta het vuur
en Kapha het water.
Het heilige basilicum wordt in het algemeen, in zijn verschillende
toepassingsvormen, aanbevolen als een middel dat een zgn. verstoorde
Vata- of Pitta-dosha weer in balans brengt, het wordt bij veel klachten
en ziekten ingezet. Dit varieert van verkoudheid en maagklachten
tot slangenbeten.
Aan psychische klachten en ziekten worden zelfs specifieke basilicumgeslachten
als geneesmiddel gekoppeld. Het meest wordt toch heilige basilicum
gebruikt: Tulsi.
Aan deze plant wordt een grote
kracht en werking toegeschreven. Bij malaria gebruikt men de wortel
voor zweetdrijvende kompressen. De blaadjes zijn vooral stimulerend;
een aftreksel ervan verlicht het ophoesten van slijm. Bij verstopping,
diarree, verkoudheid, oorpijn, huidproblemen, wormen en veel andere
klachten wordt de plant tot ver over de grenzen van India met succes
ingezet.
Bloesemremedie
In de bloesemremedies van Dr.
Bach komt basilicum niet voor, wel bij de F.E.S.
De Flower Essence Services (F.E.S.) uit Californië is in 1979 door
Richard Katz opgericht. Het doel is een centrum te zijn voor informatie,
studie en onderzoek naar bloesem-remedies en aanverwante gebieden.
De F.E.S. heeft zijn eigen remedies ontwikkeld, allemaal andere
bloesems dan die door Bach zijn ontdekt.
Basilicum staat hierbij voor: integratie van seksualiteit, liefde
en spiritualiteit in relaties en wanneer deze krachten worden gezien
als tegengestelde polariteiten, voor conflicten in relaties over
seksuele en emotionele kwesties.
Kweken en biotoop, oogsten, bewaren
en verwerken
'Het fijne basielkruid wou dat
dit was zijn lot: Te groeien zoals de anjer, netjes in een pot,
En dat de dames en heren die hij diende Hem in leven zouden houden,
zoals hij verdiende.' Thomas Tusser, 16e-eeuwse dichter
Kweken en biotoop
Basilicum behoort tot de eenjarige planten, wat betekent dat het
al in het jaar van uitzaaien bloeit. Aangezien het bovendien om
een subtropische tot tropische plant gaat, kan het niet tegen nachtvorst
en heeft echter erg veel zon en warmte nodig. Voor een venster op
het zuiden doet basilicum het uitstekend.
In de tuin kan het vroeg in het voorjaar in de warme bak worden
gezaaid, maar dan zeker niet voor mei, om dan, als alle gevaar voor
nachtvorst geweken is, in de volle grond te worden gezet. De beste
plaats is een beschut bed in de zon met een bedekking voor als de
zomer koel uitvalt.
Vanaf juni kan er ook meteen in de volle grond gezaaid worden. Basilicum
ontkiemt heel gemakkelijk, vandaar dat de zaden alleen maar op humusrijke
grond uitgestrooid en lichtjes aangedrukt hoeven te worden. Sommige
vakmensen adviseren bovendien kunstlicht om optimale kiem- en groeivoorwaarden
te creëren.
De beste tijd om het uitzaaisel
te begieten is 's ochtends, omdat de zaden vervolgens de hele dag
door aan het licht zijn blootgesteld. Tijdens de kiemtijd moet de
aarde voortdurend vochtig zijn, maar niet te nat. Na twee tot drie
weken zijn de eerste blaadjes te zien, waarna het tijd is om te
verplanten, want de jonge plantjes hebben veel ruimte nodig. De
planten gedijen het beste op lichte, maar rijke grond met een goede
afwatering en voorzien van een flinke hoeveelheid verteerde stalmest
of compost. Ze zuigen graag veel water op, maar houden niet van
natte voeten. Potten van aardewerk hebben het voordeel dat ze overbodig
vocht laten verdampen en dus geen oud vocht vasthouden.
Met een tussenruimte van 15 tot 20 cm, kunnen de planten voldoende
uitgroeien. Vreemd genoeg is gebleken dat op schrale grond meer
etherische olie en dus een hoger gehalte aan actieve stoffen wordt
aangemaakt.
Om zelf te zaaien laat men de
planten bloeien en uitschieten, want de zaden worden pas zichtbaar
als de planten uitgedroogd zijn. Dit is niet voor alle soorten geschikt:
bij sommige wordt een deel van de stengel afgesneden en in water
gezet. Na één tot twee weken hebben zich wortels gevormd en kunnen
deze planten in de aarde gezet worden. In september, als het buiten
kouder wordt, worden de planten naar binnen gehaald. In bloempotten
op de vensterbank, kunnen ze het als ze voldoende licht krijgen,
nog een hele tijd volhouden.
Slakken zijn dol op basilicum: de grond rondom de plant kan het
beste met houtasse bestrooid worden, daar houden slakken niet van.
Oogsten
Basilicum heeft het beste aroma net voordat de bloemen uitkomen.
De toppen moeten er resoluut uitgeknipt worden zodra de planten
aanstalten maken te gaan bloeien. Om de blaadjes te oogsten, wordt
de hele stengel met een schaar afgeknipt. Op die manier groeit de
plant snel weer aan en vormt nieuwe scheuten. Als men bij het afknippen
van de bladeren twee stel bladeren vanaf de grond gerekend laat
zitten, is een tweede oogst mogelijk. Meestal heeft basilicum twee
oogstperioden: juli en september, maar als er telkens alleen maar
een paar blaadjes afgehaald worden, kan er aan een stuk door geoogst
worden.
Bewaren en verwerken
Om het kruid te drogen wordt geoogst zodra de eerste bloemknoppen
verschijnen, waarbij er op gelet moet worden dat de blaadjes niet
vochtig zijn. In bosjes op kop bijeengehangen drogen ze het beste
in een donkere, goedgeluchte ruimte. De losse blaadjes kunnen ook
op een gaasraam gelegd worden. Het gedroogde kruid kan het beste
in luchtdichte potten bewaard worden.
Tijdens het drogen verliest het blad zijn specifieke aroma en gaat
er iets muntachtigs overheersen. Beter dan door drogen kan het aroma
behouden worden door verse bladeren ongeveer een maand lang op een
zonnige vensterbank op azijn of olie van een goede kwaliteit af
te trekken.
Blijkt dan dat het aroma nog niet sterk genoeg is, dan kan het proces
na filtreren herhaald worden met verse bladeren. In India legt men
de bladeren ook wel in de pekel en wel op dezelfde manier waarop
vroeger boontjes in het zout werden ingelegd. Hiervoor wordt laag
voor laag afwisselend fijngesneden kruiden en zout in een verhouding
van vier delen kruiden en één deel zout in een glazen of keramieken
pot gelegd. Hierbij kunnen ook wortels en bloempjes worden gebruikt.
In Italië conserveren ze hele takken in olie, maar het resultaat
is nogal slijmerig. Basilicum kan ook worden ingevroren. Bewaar
bijvoorbeeld vers gehakte basilicum in wat bevroren water in een
bakje voor ijsblokjes. De blaadjes en stengels kunnen na het afknippen
ook luchtdicht verpakt in gevroren worden, maar ook hier moet met
aromaverlies rekening gehouden worden. Om het volle aroma te behouden,
kan basilicum het beste in de vorm van pesto of olie bewaard worden.
Handelsvormen
Verse basilicum is in de supermarkt
verkrijgbaar als keukenkruid. Daarnaast is het ook gedroogd verkrijgbaar.
Pesto is er in vele variëteiten en van diverse merken. Ook is een
droge vorm van pesto verkrijgbaar, waar alleen nog olie aan toegevoegd
moet worden. Etherische olie is bij reformwinkels verkrijgbaar o.a
van het merk Chi. Deze firma heeft ook een weerstandsverbeterende
bodymilk in de handel die o.a. basilicumolie bevat, waarbij de chavicol
die in de olie zit voor virusbestrijding wordt aangewend.
Van het merk Henri Chenot, verkrijgbaar bij schoonheidsspecialisten,
is de Bioaroma Synergie Anti-Rougeur. Deze olie bevat naast ylang-ylang,
hortensia en speenkruid ook basilicumolie. Deze combinatie zou goed
werken tegen couperose, gestuwde huid en spinnaevi. Daarnaast heeft
deze fabrikant een olie Bioaroma Geranium, die behalve basilicum,
ook geranium, hysop en dennennaalden bevat. Deze olie kan worden
toegepast bij een onreine huid, acné, irritaties, cellulite e.d.
Een massage-olie met spierontspannende en krampverlichtende werking
wordt door het Belgische Sjankara geproduceerd. Dit is een zoete
amandelolie met basilicum, berk en vetyver. Tevens hebben zij de
massage-olie Apollo met o.a basilicum die als afrodisiac zou moeten
werken.
Naast de etherische oliën (chavicol, linalol en Tulsi ocimum sanctum)
is er ook een anti-stress mengsel, dat chavicol basilicum bevat
en marjolein.
Andere dan medicinale
gebruiksmogelijkheden
Basilicum kan goede diensten bewijzen
als afscheiding tussen tomaten- en augurkenaanplant. Het lokt bijen
en andere insecten die nodig zijn voor de bestuiving. De tomaten
worden door basilicum tegen meeldauw en witte vliegjes beschermd.
In Thailand plant men Ocimum sanctum
tussen kool om in insecten op een afstand te houden. Traditioneel
wordt het op de Filippijnen als muskietenbescherming gebruikt. Onderzoeken
konden ook de werking van het heilige kruid tegen inheemse bladluizen
aantonen.
Basilicum wordt gebruikt in haarlotions,
gezichtslotions (vooral voor acné) en zeep.
Culinair is basilicum natuurlijk hét kruid van Italië, onmisbaar
in minestrone, pizza en spaghetti, tomatensoep, salades, sla- en
dipsausjes en niet te vergeten: pesto!
Men schrijft het de eigenschap toe het vlees malser te maken en
bederf te weren. Daarnaast zorgt het voor een betere vertering van
zware gerechten en wordt daarom onder andere bij vette vis gegeven.
De etherische olie van sommige Ocimum-soorten hebben een insectenwerende
werking. Verder heeft het de eigenschap larven van verschillende
insecten te doden, waaronder die van de huisvlieg, muskieten en
bromvliegen. De effectieve concentratie om 90% van de larven te
doden varieert van 113 tot 283 ppm. Voor dit effect zijn waarschijnlijk
de eugenol en de methylchavicol verantwoordelijk, terwijl de kamfer,
limoneen, myrceen en thymol zorgen voor de insectenwerende werking.
Pesto
De beroemde pesto alla Genovese is een specialiteit van Liguria,
een gebied in noordwest- Italië. Deze pasta wordt gemaakt van verse
basilicumblaadjes samen met extra vergine olijfolie, pijnboompitten,
parmezaanse kaas en knoflook. Eventueel kan een snufje kruidnagel
het aroma verbeteren van basilicum die niet onder de Italiaanse
hete zon is gekweekt. Pesto wordt meestal geserveerd met pasta.
Behalve dat de smaak excellent is, is het ook een hele efficiënte
manier om basilicum te conserveren, zelfs zonder diepvries. Helaas
is pesto erg gevoelig voor enzymatische oxidatie. Blootgesteld aan
lucht, wordt het snel bruin, als gevolg van oxidatie van zijn fenolische
tannine. In dit proces, reduceert de smaak aanzienlijk.
Waarschijnlijk oxideert de pesto sneller al de basilicum te veel
gepureerd is, of als het ingevroren werd en daarna ontdooit. Het
is moeilijk dit proces te voorkomen: blancheren van basilicum inactiveert
de fenoloxidase die verantwoordelijk is voor de reactie, maar vernietigt
ook het meeste van de smaak. Anti-oxidanten of zuur toevoegen, zou
kunnen helpen, maar ook dat beïnvloedt de smaak. Hieruit kunnen
we concluderen dat de beste manier om pesto te consumeren zo snel
mogelijk na de bereiding is en er zo min mogelijk zuurstof bij te
laten komen. In de handel zijn diverse merken pesto te koop. De
Consumentenbond heeft echter in januari 2003 onderzoek gedaan naar
deze varianten. Hun conclusie was dat de beste pesto het smakelijkst
is als deze zelf vers bereid wordt!
Kunst, literatuur,
poëzie, sprookjes, symboliek en rituelen
'Madonna, waarom heb je mij toegezonden
Basilicum en tuinreseda? Zij symboliseren liefde en gezondheid die
nooit In dezelfde krans mogen steken.' Percy Bysshe Shelley, 19e
-eeuwse dichter 9.1
Basilicum wereldwijd
Volgens de legende begon er basilicum te groeien rond de graftombe
van Jezus, nadat hij was verrezen.
In Griekenland geloofde men dat Keizerin Helena basilicum vond op
Golgotha, de plaats van de kruisiging, en het kruid meenam naar
Griekenland. Sommige Grieks-orthodoxe kerken gebruiken nog steeds
basilicum bij de bereiding van heilig water en versieren hun altaren
met het kruid. Griekse mannen maakten traditioneel een paar takjes
basilicum vast aan de band van hun hoed wanneer ze naar de kerk
gingen op Stavros-dag, 14 september, de Dag van het Kruis.
De oude Grieken boden hun gasten een takje basilicum aan als verwelkoming.
Op Kreta echter, werd basilicum als een noodlottige plant beschouwd
en in verband gebracht met de duivel.
In klassieke vertalingen kan men
geregeld lezen dat basilicum bescherming zou bieden tegen het fabeldier
basilisk, dat over een dodelijke blik en een giftige adem zou beschikken.
De oude Grieken en Romeinen zagen het kruid ook als symbool voor
vijandigheid en ongezondheid. Ze schilderden armoede als een in
lompen geklede vrouw naast een basilicumstruik. Ze geloofden dat
je voor een rijke basilicumoogst het zaad moest vervloeken als het
gezaaid werd.
In het Frans betekent 'basilicum
zaaien' (semer le basilic): declameren, bombast uitslaan, schetteren.
De Fransen maakten kennis met basilicum toen Catherine de Medici
in 1533 met koning Henry II trouwde en haar Italiaanse chefs meenam
plus de smaak voor voedsel dat rijkelijk gekruid is met basilicum.
Ze gaven het de naam Herbe Royale (koninklijk kruid).
In het oude Egypte strooiden de
vrouwen die aan de graftomben voor de ziel van de doden kwamen bidden,
een offer van basilicum uit rond het graf. Ze brandden een mengsel
van mirre en basilicum om hun goden te bevredigen en balsemden hun
doden ermee.
In India is basielkruid altijd
vereerd als een heilige plant. Het stond bekend als het heilige
kruid Tulasi of Tulsi en was toegewijd aan de goden Vishnu, Krishna
en Siva. Hiervan is Vishnu de belangrijkste god van het hindoeïsme
en basilicum zou zijn lievelingskruid zijn. Ook nu nog is het kruid
aan hem gewijd, het geldt zelfs als zijn reïncarnatie. De plant
staat voor moed en kracht. Waar Tulsi groeit, kan een boze geest
geen voedsel vinden.
Door het vereren van Tulsi en het offeren van spijzen hopen de mensen
rijkdom te vergaren, nakomelingen, gezondheid, geluk en deugd. Aangezien
de Tulsi-plant wordt beschouwd als een gelukbrengende talisman,
wordt ze door de Hindoes in huis geplant om de familie voor onheil
en kwade geesten te behoeden.
Men dacht ook dat het ongeluk zou brengen wanneer iemand in huis
stierf, dus droeg men een stervende hindoe naar buiten en legde
hem (of haar) onder een basilicumstruik. Naderhand werd de dode
begraven met een takje basilicum op de borst, in de overtuiging
dat het kruid een vrijgeleide was voor het paradijs. Hindoes geloofden
dat het geluk bracht om hun huis te bouwen op een plaats waar ooit
basilicum welig had getierd, maar tegenspoed zou treffen die het
kruid lichtzinnig met wortel en al uittrok. In het hindoeïsme werd
de plant ook in verband gebracht met de knappe god Krishna en raakte
zo geassocieerd met de liefde.
Basilicum werd zo hoog geacht dat er in de rechtbank eden op gezworen
werden. Hindoeïstische bidsnoeren worden grotendeels vervaardigd
uit de verhoute stengels en het zaad van de Tulsi-plant. Deze zenden
versterkende energiestromen uit als ze worden gedragen en zo zouden
ze het genezen van ziekten bespoedigen. Zelf de wortels van de heilige
plant worden als wondermiddel vereerd. Als men ze eet zouden ze
het immuunsysteem versterken en de potentie verhogen. Als men Tulsi
in de hand houdt, zou men zelfs in staat zijn bliksem af te weren.
In de Russische mythologie werd
basilicum geassocieerd met een jongeman die Vasili heette en die
bekendstond om zijn uitzonderlijke schoonheid. In Tudor-Engeland
bestond de gewoonte om potjes basilicum te schenken als een teken
van liefde. In Italië waren de hartvormige bladeren een liefdeblijk.
Men geloofde dat als een meisje een takje aannam van een aanbidder,
ze hartstochtelijk verliefd op hem zou worden. En andersom, als
een man een vers, jong scheutje basilicum aannam, hij haar altijd
lief zou hebben. Als ze een pot basilicum op haar balkon plaatste,
betekende dat ze bereid was haar minnaar te ontvangen.
Isabella en de
pot basilicum
Een ander en interessant idee
van basilicum vinden we bij Giovanni Boccaccio (1313-1375), een
Italiaanse schrijver. Hij vertelt in de Decamerone (vijfde deel,
vierde dag) het verhaal van de ongelukkig verliefde dochter van
een rijke koopman.
Omdat haar minnaar Lorenzo niet uit de juiste maatschappelijke laag
kwam, werd hij door haar broers gedood en in een woud begraven.
Op een nacht groef de jonge vrouw na een ingeving haar geliefde
op. Alleen zijn hoofd, gewikkeld in een doek, nam ze mee naar huis,
legde het in een pot, bedekte het met aarde en plantte vervolgens
basilicum in deze pot. Ze gebruikt uitsluitend haar tranen als water
voor de plant, met als gevolg dat het een prachtig kruid werd met
een unieke geur. Het ging echter in de buurt niet onopgemerkt voorbij
dat het meisje vrijwel al haar tijd aan een plant besteedde, en
zelfs regelmatig in gesprek met haar basilicum betrapt werd, en
al snel werd dit gedrag als krankzinnigheid geduid en Isabella vormde
het middelpunt van de roddels die de ronde deden.
Toen dit haar broers ter ore kwam, vroegen die zich af wat er zich
wel voor geheimen in de bloempot konden verbergen, en op een nacht
braken zij de pot open, en vonden daarin het vergane hoofd van hun
slachtoffer. Ze beseften dat hun misdaad ontdekt was, en vluchtten
de stad uit. Isabella bleef achter, nu ook beroofd van haar enige
tastbare herinnering aan haar geliefde.
Het verhaal eindigt met de dood van Isabella die snel wegkwijnde.
Keats schreef een (lang) gedicht gebaseerd op de novelle van Boccaccio.
Het is de titel van dat gedicht, Isabella and the pot of Basil,
dat ook de titel werd van schilderijen van een aantal prerafaëlieten.
Het gedicht is echter zo lang, dat deze monografie in dikte verdubbeld
zou worden bij plaatsing.
Ritueel gebruik
Astrologen bepaalden dat het een
kruid van Mars was en onder de invloed van het teken schorpioen
stond. Het hoort bij het element vuur.
Basilicum is de verjaardagsbloem voor 12 juli. Basilicum wordt gebruikt
rituelen voor exorcisme en om geluk in het huis te brengen.
Een open schaal met basilicum in een ruimte verdrijft melancholie.
Het brengt plezier aan de gebruiker. Het creëert een atmosfeer van
begrip tussen mensen.
Het wordt gebruikt om huiselijke ruzie's te herstellen en in liefdesbetoveringen.
Het trekt geld aan en brengt geluk in een nieuw huis.
Sprenkel het poeder over het gebied van je hart om trouw te blijven.
De geur brengt gelukt in het huis en beschermt je in menigten. Elk
persoon die moed nodig heeft zou basilicum moeten gebruiken. Het
brengt kracht en helpt om door te gaan hoe risicovol de gevaren
ook zijn. Basilicum geeft evenwicht bij handelen tussen gevoel en
verstand.
Spirituele eigenschappen
Basilicum helpt het enthousiaste
vuurelement in de mens te ontwikkelen, te openbaren en te gebruiken.
Het ondersteunt idealisme en houdt de innerlijke visie helder. Basilicum's
medicijn is kracht voor de inleidende verandering en groei. Het
is een kruid van vloeiende beweging op vele niveau's. Het beschermt
de aura en versterkt haar. Samen met lemon-grass en ijzerhard geeft
het kracht aan de basis-chakra.
Commercialisering
In Amerika is onderzoek gedaan
naar oliewinning uit de zaden van basilicum. De compositie van basilicumzaadolie
suggereert dat het bruikbaar zou zijn voor industriële processen,
op dezelfde wijze als lijnzaadolie wordt toegepast.
De hoeveelheid olie in het zaad is gemiddeld 22%. Een basilicumveld
met 1400 kg zaad/ha, levert zo'n 300 kg olie/ha op, waarvan 180
kg linoleenzuur is.
Ter vergelijking: een lijnzaadveld met gemiddeld 765 kg zaad/ha,
met 22% zaadolie, levert 150 kg linoleenzuur/ha op.
Enkele basilicum's hebben een
commercieel potentieel om industriële producten te produceren. 'Camphor',
een cultivar uit Africa, zou onderzocht moeten worden om een mogelijke
industriele vorm van kamfer te leveren, terwijl 'East India' en
de 'Tree'basilicum bronnen van eugenol kunnen zijn. De paarse varianten
bevatten hoge concentraties van anthocyanen en kunnen misschien
een nieuwe bron van stabiele rode pigmenten zijn voor de voedselindustrie.
Besluit
Het is onmogelijk gebleken om
alles over basilicum te vertellen. Het was ook onmogelijk om het
alleen maar over Ocimum basilicum te schrijven en de andere varianten
te vergeten. Ik vond het dan ook heel moeilijk om daar waar nodig
materiaal te schrappen en me enigszins te beperken, zodat het toch
een algemeen verhaal blijft. Literatuuronderzoek gaf over het algemeen
veel dezelfde informatie: de naamgeving, culinaire toepassingen
en wat algemeenheden over de geneeskrachtige werking. Ik zag het
somber in voor mijn monografie, dit zouden hooguit 9 bladzijden
kunnen worden.
Op internet is echter tegenwoordig zo'n schat aan kennis te vinden,
dat het uiteindelijk toch erg interessant werd. Zeker de websites
van Amerikaanse onderzoeksinstituten en universiteiten bleken goede
informatie te bevatten.
Jammer genoeg is het gedicht van
Keats uiteindelijk komen te vervallen wegens zijn lengte: 63 verzen
die zelfs met een klein lettertype niet korter kon worden dan 9
pagina's. Wie het toch eens wil nalezen: op internet is het te vinden
op http://users.pandora.be/annetanne/isabella.html
Het was erg leerzaam, maar ook
moeilijk om alles op de juiste manier te rangschikken en in te delen.
Ook was het lastig om die punten eruit te halen die overeenstemden
met elkaar, aangezien er ook veel tegenstrijdige informatie wordt
gegeven. Dit jaar zal ik zeker wat varianten (proberen te) gaan
kweken, naast de vertrouwde Ocimum basilicum om dan aan den lijve
de veelzijdigheid van dit plantje te beleven!
Marjon Monna Sittard, februari
2003
Bibliografie
Petra Ilg; Basilicum, De heilige
geneeskrachtige plant; Amsterdam 2001; uitgeverij De Driehoek BV;
ISBN 90 6030 626 0
Henk Eggelte; Veldgids Nederlandse
flora; Utrecht 2000; Stichting Uitgeverij KNNV; ISBN 90 50 11 1351
Margaret Picton; De kracht van
magische kruiden; Antwerpen 2000; Intertext; ISBN 90 5889 004 x
Julia Lawless; Encyclopedie van
de etherische oliën; Tilburg 1997; Uitgever De Ster; ISBN 90 6556
037 8
Rodolphe Balz; Etherische oliën
en geneeskrachtige essences; Amsterdam 1995; Uitgeverij Schors;
ISBN 90 6378 322 1
Albert Coenders, Sarah Garland
en Sanderijn Houtsman; Spectrum kruiden en specerijen atlas; Amsterdam
1979; Het Spectrum B.V.; ISBN 90 274 7401 X
Chi International bv; Breda;
bijsluiter bij Basilicum, Chavicol, Egypte
Anny Van Branteghem; Kruidenkennis;
Arinus; reader van de opleiding tot Herborist aan de Europese Academie
Penelope Ody; Handboek Heilzame
Kruiden; Baarn 1998; B.V. Uitgeversmaatschappij Tirion; ISBN 90-5121-445-6
Nico Vermeulen; Geïllustreerde
Kruiden Encyclopedie; Lisse 1998; Rebo International b.v.; ISBN
90 366 1079 6
Consumentengids januari 2003
Internetsites;
http://www.bulchand.com/eng/articuloseng/a15.htm
http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/duke/farmacy2.pl?667
http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/duke/sd.pl http://www.bibliomania.com/2/1/66/113/frameset.html
http://www.beautiquetotale.nl/chenot/bioaroma.htm http://www.chi.nl/assortiment/aromaplex/pdffiles/bijsluiterbodymilk6.pdf
http://www.hort.purdue.edu/newcrop/nexus/Ocimum_nex.html http://www.hort.purdue.edu/newcrop/proceedings1996/V3-598.html
http://www.hort.purdue.edu/newcrop/proceedings1999/v4-499.html
http://www.nature-helps.com/infopage/neder/Oolie.htm
http://www.fslemi.uni-bonn.de/gewuerze/html/Gewurze/formelnsys.html
http://www.herbnet.com/basil.htm ü http://min.midco.net/mysticrealm/herbs/basil.html
http://www.essentialoils.co.za/essential_oils/basil.htm http://www.sjankara.nl/productbes.stm
http://www.ephedra.demon.nl/uitjebol/afrodisiac.htm
http://sp-natuur.tripod.com/bloesem.html
http://www-ang.kfunigraz.ac.at/~katzer/engl/generic_frame.html?Ocim_bas.html
http://www.viable-herbal.com/singles/herbs/s853.htm http://users.pandora.be/annetanne/isabella.html
