'De geur of damp
van hysop verdrijft de wind
die in de oren is als ze erboven gehouden worden'.
William Turner, 1562
'Was me met hysop, opdat ik rein
zal zijn'
(Psalm 51, vers 7)
Voorwoord
Het kruid hysop kwam ik vaak tegen
in allerlei boeken maar ik wist er niks van. Toch trok het me aan
waardoor de keuze voor een monografie meteen duidelijk was. Ik had
al eens salie als onderwerp, wat echt mijn kruid is. Nu blijken ze
erg op elkaar te lijken! Ik vond het interessant om hysop als onderwerp
te hebben gekozen en ik ga zeker van het voorjaar een plantje of zaad
kopen want ik wil hem wel in de tuin! Het is absoluut een plant met
een (volksgeneeskundige) historie en ik heb met plezier aan de monografie
gewerkt. Ik hoop dat de lezer met net zoveel plezier de onderhavige
monografie leest als dat ik had bij het samenstellen ervan. Wellicht
kom je nog iets te weten over hysop wat je nog niet wist!
Sittard, januari 2004
"Alhoewel de auteur zich inspant om
informatie te verschaffen waarvan zij denkt dat die actueel en juist
is, kan geen garantie gegeven worden dat al die informatie adequaat,
juist en volledig is, noch dat ze alomvattend is. De auteur kan in
geen enkel geval aansprakelijk worden gesteld als gevolg van het gebruik
van de informatie die in dit werk voorkomt of als gevolg van de afwezigheid
van een specifieke informatie. De eventueel vermelde adviezen en handelingen
worden volledig op eigen verantwoordelijkheid toegepast. Bij ernstige
klachten, alsook bij het uitblijven van resultaat, dient men zich
te richten tot een professionele hulpverlener of arts."
Inhoudsopgave
Click op de link om naar de tekst te
gaan en click op het hysopplantje onder iedere tekst om terug te komen
in deze inhoudsopgave
Voorwoord
Bovengrondse
delen
Eigenschappen
Standplaats
Beschrijving
Bruikbare delen
Drogerij
Aromatisch
Culinair
Cosmetica
Economisch
Als huismiddel door de eeuwen heen
Aromatherapie
Uitwendig gebruik
Tinctuur
Bijwerkingen
Volksgeneeskundige recepten en remedies
Hysop en astrologie
Tuintips
Besluit
Bibliografie
Hysop / Hyssopus officinalis - Lipbloemigen
Bovengrondse delen
De houtige plant is een halfstruik
die tot 1 meter hoog kan worden, meestal wordt hij maar ongeveer 60
cm hoog. De groeitakjes zijn betrekkelijk kort, staan rechtop en zijn
helemaal behaard, aan de rand enigszins naar beneden omgekruld en
hebben olie-'kliertjes'.
Hysop behoort tot de lipbloemigen en heeft een vierkante stengel en
kruisgewijs, tegenoverstaande, smalle, gave bladeren. De blauwpaarse
bloemen groeien aan één kant van de stengel. Dit verwijst naar onevenwichtigheid,
evenwichtsstoornissen en duizelingen. Bloemen en blad geuren sterk.
De blauwpaarse kleur symboliseert de werking op luchtwegen en zenuwgestel.
Met name bij nerveuze verkrampingen van de longen (astma). Een goed
kruid voor kinderen die gevoelig zijn voor vocht. Verder wekt de plant
de eetlust op en bevordert de spijsvertering door regulering van de
darmwerking. Het kruid is opwekkend bij moeheid, uitputting, bloedarmoede,
lage bloeddruk en lage lichaamstemperatuur. Klieren en weefsels worden
versterkt onder invloed van het aanwezige silicium.
Hysop toont duidelijk verband met de planeet Mercurius, vanwege de
werking op luchtwegen, zenuwstelsel, psyche en circulatie, maar het
versterkt ook het Vuurelement. De bovengrondse delen, die vooral gebruikt
worden als slijmverdunner bij bronchitis, kou op de borst en astma,
verlichten ook winderigheid en kalmeren buikkrampen. Vroeger werden
ze vaak samen met vijgen tegen constipatie gebruikt. Ze bevorderen
ook het zweten bij kou en griep.
Eigenschappen
Andere benamingen;
Hysop, Hijssop, IJssop, Ysop, Paddekruid, Yisope, Ispe, Hosop
Smaak:
Scherp, Bitter, Muntachtig
Manifeste eigenschappen:
Bitter, Aromatisch, Dun
Karakter:
Droog, Neutraal
Aard:
Bitter, Scherp, Droog, Enigszins verwarmend
Temperament (primaire kwaliteiten):
Warm in de derde graad, droog in de derde graad
Belangrijke werking:
Verwarmend, Drogend, Verdunnend, Reinigend, Openend
Occulte eigenschappen:
Purgeert dik slijm, vooral uit de longen
Indicaties:
Pneumonie, Astma, Hoest, Obstructies van inwendige organen, Oorsuizen,
Mondreiniging, Bloeduitstortingen.
Meridianen:
Long, Milt, Maag, Dikke darm
Werking:
Bloedzuiverend, Darmgas-verdrijvend, Eetlust-opwekkend, Expectorerend,
Hoeststillend, Kramp-opheffend, Opwekkend, Spijsvertering-bevorderend,
Wondhelend, Zwelling-verminderend, Secretie-remmend, Slijmoplossend,
Slijmverdunnend, Desinfecterend / infectiewerend, Perifeer vaatverwijdend,
Anticataraal, Plaatselijk ontstekingsremmend, Anti-viraal (Herpes
simplex), Stabiliseert lage bloeddruk en is Diuretisch.
Inhoudsstoffen:
Etherische olie, Looistoffen, Bitterstoffen, Vitamine B4, Mineralen,
Silicium, Flavonglycosiden, Marrubine, Choline, Thuyone (zorgt voor
stuiptrekkende werking)
Luchtwegen;
Bij droge en diepe hoest en longontsteking, Bronchitis, Benauwdheid,
Astma en
(pseudo-)kroep. Desinfecteert en voert slijm en vocht af uit de longen
(en hersenen).
Zenuwstelsel;
Werkt ontkrampend op zenuwstelsel en psyche, Bij hoofdpijn, benauwdheid,
evenwichtstoornissen en duizeligheid, Bij zenuwuitputting en ten gevolge
daarvan fobieën en smetvrees.
Constitutie en bloedsomloop;
Versterkt het hart en de klieren. Goed bij bloedarmoede. Opwekkend
bij slapte, moeheid, lage bloeddruk en lage lichaamstemperatuur.
Spijsvertering;
Wekt de eetlust op en stimuleert darmen, lever en nieren. Het wordt
ook als keukenkruid gebruikt.
Standplaats
Oorspronkelijk komt Hysop uit het Middellandse Zeegebied (Perzië),
op kalkhoudende grond en op warme muren; tot 2000 meter hoogte. Hysop
gedijt hier het beste op een middelzware tot lichte, kalkhoudende,
losse bodem op een zonnige en warme standplaats. Hij verdraagt slecht
nattigheid.
Beschrijving / signatuur
Hysop is een oud oosters kruid.
De naam is afgeleid van een Hebreeuws woord dat 'heilig kruid' betekent,
al was de bijbelse 'hysop' waarschijnlijk een variant van marjolein.
Het was heilig omdat het gebruikt werd om tempels te zuiveren en voor
de rituele zuivering van melaatsen.
De hysop is bij de Joden het zinnebeeld van de verzoening. Een wijn
die 'hyssopites' werd genoemd werd gemaakt van hysop. Dat heeft misschien
de benedictijnermonniken in de tiende eeuw ertoe aangespoord om het
kruid voor hun likeuren te gebruiken.
Van de honderddertig planten waarmee de beroemde likeur Chartreuse
gekruid wordt, is hysop een van de belangrijkste.
Bruikbare delen
/ Drogerij
In de verschillende boeken ben
ik alleen het gebruik van de bovengrondse delen (bladeren en bloemen)
tegengekomen. De bloeiende toppen of de afgeriste bladeren (tijdens
de bloei); langzaam in het donker drogen, droog bewaren in papieren
zakjes in een wijde fles.
Aromatisch
Hysop is een zeer geurig lid van
de lipbloemenfamilie. Het heeft een verkwikkende aromatische geur
welke bijen en vlinders aantrekt. De bloemen worden in parfums gebruikt,
potpourri en als middel tegen insecten. De verfrissende geur is zeer
gewild en werd vroeger als strooikruid op de vloeren van huizen gebruikt.
De etherische oliën werken antiseptisch en beschermen de gebruiker
tegen infecties. Na drogen van de bloemen blijven ze hun geur behouden.
Culinair
De verse of gedroogde blaadjes,
maar ook de bloemen kun je in de soep doen, in salades, ragouts, ovenschotels
en worstjes. Meestal wordt Hysop, culinair gezien, als toekruid aangewend,
met mate gebruiken dus! Hysop is tevens onderdeel van de beroemde
Chartreuse likeur. Onze overgrootmoeders zouden een tak Hysop in de
witte bonen- of aardappelsoep koken. Door de bevorderende werking
op de spijsvertering is Hysop geschikt om bij vet vlees en vette vis
te eten.
Cosmetica
In de kosmetiek wordt een lotion
op basis van Hysop gebruikt om de oogleden te verkoelen en de wangen
te versterken. Een aftreksel van de bladeren kan gebruikt worden om
acne te behandelen. Van een Hysop-maceraat kun je een niet-vet vochtinbrengend
masker maken om nare plekjes en puistjes te behandelen.
Economisch
Het grootste deel van de wereldoogst
wordt gebruikt voor de bereiding van likeuren.
Als huismiddel door de eeuwen heen
Volgens de filosofie van de volksgeneeswijze
De toepassing van Hysop in de volksgeneeskunde is wijd verspreid;
de Hysop wordt gebruikt bij ernstige aandoeningen zoals astma, maar
ook om de blauwe ogen van dorpsvechtersbazen weer snel in orde te
brengen. Met nog 16 andere planten is Hysop een bestanddeel van de
"Zwitserse thee", een veel toegepast bloedzuiverend middel. Algemeen
wordt Hysop gebruikt om de maag te versterken en de spijsvertering
te bevorderen. Een Hysopaftreksel kan ook gebruikt worden als verzachtende
gorgeldrank. Melly Uyldert zegt dat hysop goed de dorst lest en goed
is tegen darmslijm. Ze kan, samen met andere kruiden, in verkoelende
dranken, afgetrokken worden. Het aftreksel kan men heet drinken bij
een opkomende verkoudheid of griep. Neem het ook als de maag van streek
is en bij een nerveuze maag.
Laten we nu eens kijken hoe er in
verschillende perioden en bronnen over hysop werd gedacht:
In de oudheid (ook in de vroege historie van de Israëlieten; volgens
de bijbel) was Hysop bekend als geurgewas, onder meer als wierook
en ingrediënt bij het balsemen. Monniken hebben het subtropisch gewas
noordwaarts gebracht en in kloostertuinen gekweekt. De toevoeging
officinalis wijst op een oude artsenijplant. De Perzen gebruikten
extracten van de plant om er hun huid een warme kleur mee te geven.
In het Oude testament wordt hysop
een paar keer nadrukkelijk genoemd. Het gaat daarbij steeds om handelingen
waarbij gelouterd moet worden. Hoewel deze vermeldingen volgens sommigen
ook op andere planten zouden kunnen slaan, is bekend dat op het blad
van hysop een schimmel groeit die penicilline produceert. Lepralijders
die in water met sap van hysop baadden, konden anderen daarom niet
besmetten. Het zou dus best eens kunnen dat de bijbel het inderdaad
over hysop heeft.
In het Nieuwe testament wordt Hysop
genoemd als een kruid met zuiverende eigenschappen. Deze zijn met
name toe te schrijven aan het hoge gehalte kamferachtige olie dat
het kruid bevat. Zijn effectiviteit bij longinfecties zoals bronchitis
is mede dankzij deze stof.
Oma (van Oma's gezondheidstips)
wist ook al dat Hysop slijmoplossend werkt en toegepast kan worden
bij benauwdheid en verkoudheid. Zij schrijft thee als gorgeldrankje
bij keelpijn en ontstoken tandvlees voor. Verder als kompres van fijngemaakt,
vers hysopblad bevordert genezing van wonden. "Ook in geval van huiduitslag
kan hysop soms uitkomst bieden, en wel in de vorm van tot poeder gemaakte,
droge bladeren".
Hildegard von Bingen zegt van 'Ysop'
dat deze van nature droog en matig warm is. De hysop heeft een dermate
grote kracht in zich dat deze op rotsen groeit. In gekookte toestand
genuttigd (of als poeder) is volgens haar beter dan het rauw nuttigen.
Hysop heeft een hoge, reinigende werking. Mag niet nuchter geconsumeerd
worden, ook niet met wijn of water. Altijd na de maaltijd nemen, anders
is het schadelijk. Gegeten maakt hij de lever "querck" en heeft een
licht reinigende werking op de longen.
"Ook voor wie hoest en een pijnlijke lever heeft en aan de longen
lijdt, moet ieder hysop met vlees of vet eten, en het zal beter worden.
Maar als iemand hysop met alleen wijn of alleen water eet, schaadt
meer dan hij goed doet".
Hildegard zegt verder dat "Wie aan lever of longen lijdt neemt zoethout
en meer kaneel dan zoethout en meer hysop dan beiden tesamen en meer
venkel dan alle drie. Kook dit in een nieuwe pan met rijkelijk honing,
zodat de bitterheid verdwijnt en kook het flink door. Laat de pan
9 dagen en nachten staan. Zeef het door een doek en drink het. Als
de klachten gepaard gaan met pijn in lever of longen, drink dan negen
dagen lang ervan of elke derde dag. Eet echter iets alvorens het drankje
te drinken".
Dinand: "Het kruid heeft samentrekkende, prikkelende en opwekkende
werking. Het is een volksmiddel tegen borstkwalen. Men gebruikt het
bij long en darm-verslijming, zweten van teringlijders, bij gezwollen
amandelen ten gevolge van zwakte, ook bij borstkramp, zwakte der spijsverteringsorganen
en klieren (8-15 gram op 1 liter water; twee tot drie maal daags een
kop thee).
Tegen het nachtzweeten van tuberculeusen gebruikt men de hysopolie
(4-10 gram) met 8 gram Hallers zuur vermengd. Hiervan drie maal daags
10 druppels in anijsthee innemen. Kookt men het kruid met vijgen in
water, dan zou het tandpijn stillen, ook dient het bij keelontsteking,
als men geregeld met het afkooksel gorgelt." (Uit: Kruidenboek, Dinand
(1934) blz 200)
Ook Nostradamus noemt hysop. Het
ijzerhard uit de 'koninginnesalade' (6 stengels ijzerhard, de helft
van een blad van de wijnstok, de helft van een verse appel en een
halve komkommer) wordt vertaald als hysop. De eenvoudige salade van
koningin Catharina de Medici is door zijn verfrissende werking een
van de beroemdste recepten geworden. Vooral in Zuid-Frankrijk bereidt
men dit geneeskrachtige gerecht ook nu nog als verjongingsmiddel en
als medicijn tegen depressies en neerslachtigheid. De ingrediënten
worden heel fijn gehakt. De hysop met bladeren en bloesem. Men gebruikt
alleen de bovenste 2 centimeter van de plant. Dan giet men er een
beetje lichte wijn of perzike- of peresap overheen en eet deze salade
in kleine porties, zonder er iets bij te drinken. Zijn volledige uitwerking
heeft het gerecht echter alleen dan, wanneer men het als tussendoortje,
laat in de ochtend, ten minste 39 dagen lang regelmatig eet. Volgens
de nieuwste onderzoeken is er inderdaad iets te zeggen voor dit mengsel
van bloemen, bladeren, fruit en groente. Het ijzerhard - men noemt
het ook hysop - is eigenlijk een van de oudste geneeskrachtige kruiden,
met een rijke traditie.
Het staat al in de bijbel vermeld.
Daar bidt koning David in een psalm: 'Maak mij door hysop van zonden
vrij, zodat ik rein ben'. Daarmee wordt de reinigende werking, de
afvoer van afvalstoffen uit het lichaam bedoeld.
Men beweert dat keizer Karel de
Grote deze plant uit het zuiden mee naar huis heeft gebracht en haar
daar heeft laten verbouwen. In de middeleeuwen kon men haar in elke
kloostertuin en bij iedere boerderij vinden. Hysop bevrijdt het lichaam
van overbodig slijm en stimuleert de afscheiding van speeksel en afvalstoffen
uit de maag.
Hippocrates schreef hysop voor "bij
pleuris in het geval dat, zonder dat hij rochelt, de zieke niet goed
spuwt".
Dioscorides gaf de raad het samen
met wijnruit tegen astma en slijmvliesontsteking te nemen.
Aromatherapie
De sterk aromatische olie van de
Hysop wordt toegepast in crèmes en massageolie om pijn te verzachten.
De etherische olie is licht kalmerend en dus geschikt voor een kalmerend
bad. Hoest kun je verlichten door te stomen met etherische olie van
Hysop. Bij een astma-aanval kan men de borst en rug voorzichtig met
een basisolie waaraan enkele druppels Hysopolie zijn toegevoegd, masseren.
Ga daarna liggen met het hoofd iets lager dan de longen om het slijm
helpen af te voeren. Ook kan Hysop als bestanddeel in eau de cologne
gebruikt worden. Etherische olie van hysop verhoogt het reactievermogen
en wordt als opbeurend, mild ontspannend zenuwtonicum gebruikt, dat
geschikt is tegen nerveuze uitputting door overwerk en angstgevoelens,
of tegen depressie. De olie kan vooral nuttig zijn voor het verlichten
van rouw- en schuldgevoelens. Borstsmeersel: verdun 10 druppels hysopolie
met 20 ml amandel- of zonnebloemolie tegen bronchitis en kou op de
borst. Dit kan goed met tijm en eucalyptus gecombineerd worden. Olie:
voeg 5-10 druppels toe aan het badwater bij nerveuze uitputting, melancholie
of verdriet. De etherische olie bevat het keton pino-camphon, dat
in een hoge dosis stuipen kan veroorzaken. Overschrijd de aanbevolen
dosering niet.
Uitwendig gebruik
Hysop kan uitwendig gebruikt worden
bij de behandeling van kleine snijwondjes en kneuzingen. Ook voornoemde
recepten als borstsmeersel, massageolie, in bad of als compres zijn
uitwendige toepassingen.
Tinctuur
Pijnen van allerlei aard, nerveuze
opwinding en slechte spijsvertering worden bestreden met een halve
theelepel tinctuur, opgelost in een kopje linde of sinaasappelinfuus.
Deze tinctuur kan het melissewater in al zijn toepassingen uitstekend
vervangen. Enkele druppels tinctuur, opgelost in wat water, na de
maaltijd, werkt goed tegen flatulentie. Zie voor het recept van de
tinctuur het hoofdstukje recepten. Bij hysterie wordt 10 druppels
tinctuur in een kopje linde-infuus of op een suikerklontje aangeraden.
Dit kan tevens bij een moeilijke spijsvertering gebruikt worden.
Bijwerkingen
Alleen voorzichtig toedienen aan
nerveuze mensen. Anders beschreven: wordt afgeraden voor zenuwachtige
personen in om het even welke vorm. De bereidingen moeten voorzichtig
toegediend worden bij personen met een zwak en onstabiel zenuwstelsel.
De bloeiwijzen en de bladeren zijn bijna niet giftig. Hysop wordt
beschreven als matig toxisch. De etherische olie kan stuiptrekkingen
opwekken en 2 gram zuiver ingenomen hysop kan bij de mens epileptie
veroorzaken. Zwangere vrouwen mogen nooit etherische olie van hysop
gebruiken. Verder niet gebruiken bij epilepsie, eczeem, hoge bloeddruk,
constipatie en emfyseem. In de lessen volksgeneeskunde zei Jacob regelmatig
dat veel hysop drinken hallucinerend kan werken!
Volksgeneeskundige recepten en remedies
Nicholas Culpeper raadde Hysop
aan als gorgelmiddel, gekookt met vijgen (zie hieronder). Voorts zegt
Culpeper dat het kiespijn en oorsuizingen doet verdwijnen en ademhalingsmoeilijkheden
helpt te verlichten. Het groene kruid, fijngestampt met suiker, geneest
snel iedere snee of verse wond, mits goed toegepast!
Hoestdrank: twee eetlepels Hysop
en 2 in stukjes gesneden vijgen in een halve liter water aan de kook
brengen, zeven en op smaak brengen met wat honing. Bewaren in de koelkast.
Bij benauwdheid kan Hysop in een
compres op de borst toegepast worden. Hak hiertoe verse hysopblaadjes
zeer fijn en verwerk ze in een warm compres. Ook bij kneuzingen kan
men een compres toepassen: 100 gram bloeiende hysoptoppen of hysopblad
laten trekken in een liter kokend water. Af laten koelen, zeven en
op verbandgaas of watten als compres aanbrengen op de gekneusde plaats
van aandoening.
"Als de lever ten gevolge van "der
Traurigkeit des Menschen" (depressie?) ziek is, moet hij voordat de
ziekte de overhand krijgt, jonge kippen met hyssop koken en er vaak
van eten. Eet ook vaak rauwe, in wijn gelegde, hysop en drink het
omdat de hysop nuttig is voor deze klacht net als voor iemand met
longpijnen" (Hildegard von Bingen).
Tinctuur: 20 gram van elk van de
volgende kruiden; hysop, basilicum, salie, pepermunt en alsem op 2
liter alcohol van 60 procent. 20 dagen laten macereren. Combineer
deze tinctuur eventueel met andere slijmverdunnende kruiden, zoals
zoethout, Griekse alant en anijs, bij bronchitis en hardnekkige hoest.
Siroop: Gebruik voor hoest een
siroop gemaakt van een aftreksel van de bovengrondse delen of van
de bloemen. Combineer de siroop bij hardnekkige hoest en longzwakte
met koningskaarsbloemen of zoethout.
Als depurativum kun je met hysop
een lentekuur doen om het organisme te zuiveren van 30 tot 40 dagen.
Men gebruikt hiervoor het infuus: op 1 liter kokend water 10 gram
bloeiende hysoptoppen, 10 gram bloeiende basilicumtoppen, 5 gram berkenblad,
5 gram brandnetelblad, 5 gram duivekervel, 10 gram muntblad, 10 gram
sennablad, 5 gram muurkruid.
De kruiden 10 minuten laten trekken en vervolgens door een filter
in een fles overgieten. Dagelijks een kopje op de nuchtere maag.
Hysoplotion: een infuus van 50 gram
bloeiende toppen op een liter kokend water. Wanneer de vloeistof lauw
is zeven. Bij huiduitslag de plaats van aandoening wassen met deze
lotion. Bij open wonden of zweren de wond of zweer wassen voor het
verbinden. De wassingen bevorderen de wondheling. · Voor een rokershoest
kun je thee maken van hysop, malrove, , klein hoefblad en de wortel
van echte heemst met wat honing om te zoeten.
Hysop en astrologie
Engelands beroemdste kruidenkenner
was Nicholas Culpeper, die zich via zelfstudie had ontwikkeld tot
apotheker. Hoewel hij pas 38 jaar was toen hij (in 1654) overleed,
heeft zijn flamboyante, revolutionaire leven een onuitwisbaar stempel
op de geschiedenis van de kruidengeneeskunde gedrukt. Culpeper is
vooral bekend geworden door zijn toepassing van de astrologie in de
geneeskunst. Hij schreef planten voor volgens de astrologische tekens
en planeten waarmee ze in verband werden gebracht. Culpepers recepten
waren vaak gebaseerd op de oude wet van tegendelen. Nicholas Culpeper
publiceerde zijn kruidboek in 1649. Het leverde eenvoudige recepten
voor gewone kwalen en was fraai geïllustreerd met afbeeldingen van
planten.
In deze monografie zijn twee afbeeldingen opgenomen over dit onderwerp,
te weten een afbeelding van Culpeper zelf (hierboven) en een astrologische
ring waarin je via je sterrenbeeld de kruiden kan vinden die voor
jou van belang zijn.
Hysop staat in cancer (kreeft) en
is een waterteken. Dit staat voor de betrokkenheid met de wereld.
Water werkt verkoelend, verzachtend en genezend. Het houdt verband
met de lichamelijke processen die verantwoordelijk zijn voor het afvoeren
van verontreinigingen en voor stemmingen. Bij overheersing van het
element water bestaat de kans, dat de betrokkene zich laat meeslepen
door zijn of haar emoties. Op het fysieke vlak kan het betekenen,
dat het lichaam voortdurend bezig is met het afvoeren van giftige
stoffen die zich hebben opgehoopt als gevolg van stress. Soms is er
aanleg voor vochtophoping, opgeblazenheid of zwellingen.
Tuintips
Hysop is de moeite waard als decoratieve
aanwinst voor de kruidentuin. Hij verspreid een prettig aroma en lijkt
wel wat op lavendel; de blauwe, soms witte of roze bloemenaren bloeien
van midden zomer tot in de herfst. Zowel blad als bloemen hebben een
sterke, muskusachtige geur. De plant vormt een dwergstruikje van ongeveer
60 cm hoog en 30 cm breed. Hysop leent zich voor teelt in potten of
als lage haag/borderplant in de kruidentuin. Bedenk wel dat de plant
bijen en wespen aantrekt! Om de 4 á 5 jaar de planten vernieuwen.
Dit kleine, struikachtige gewas houdt van droge, goed waterdoorlaatbare
grond en van zon. Vermeerdering kan door zaaien (lente), deling of
stekken vlak voor de bloei. Onderhoud: Voorjaar: Zaai het gewas. Eind
april tot 20 boven de grond terugsnoeien ter stimulatie van bossige
hergroei. Knip haagjes. Zomer: Knip haagjes. Haal uitgebloeide aren
weg. Snoei bij voor het behoud van de vorm van de plant. Najaar: Niets
doen; snoei pas bij in het voorjaar. Winter: Scherm de planten af
tegen strenge vorst en koude, droge oostenwind. Gebruik daarvoor stro,
landbouwvlies of ander materiaal dat poreus is en geen vocht vasthoudt.
Tips: Vlak bij kool laten groeien om koolwitjes weg te houden. Vlak
bij wijnrank plaatsen om rijke oogst te bevorderen.
Besluit
Dit is hem dan geworden, de monografie
over Hyssopus officinalis. Met veel plezier heb ik eraan gewerkt,
in vrije uurtjes, tussen het werk door. Overal informatie vandaan
halen, met name uit boeken want internet heeft leuke plaatjes maar
naar mijn gevoel minder betrouwbare informatie. In elk boek over kruiden
meteen naar het register om te kijken of er iets over hysop instaat.
Het wordt een soort verslaving, informatie vergaren. Soms op rare
plekken zoals het tijdschrift Zodiac, ooit van een vriendin uit Nieuw-Zeeland
gekregen.
Ik heb me moeten inhouden om niet boven de 10 pagina's uit te komen.
Juist door het intensief bezig zijn met één plant leer je het nog
beter kennen. Niet alleen door erover te lezen, maar door het te gebruiken,
het te tekenen en te kleuren, erover te mediteren, ermee te experimenteren
en te voelen, ruiken en proeven wat dit kruid betekent is het nog
meer mijn kruid geworden. Ik hoop dat je hebt genoten.
Gebruikte naslagwerken
Allgeier,K
De geheime geneeskundige recepten van Nostradamus 1982 In den Toren;
Baarn ISBN: 90 389 0198 4
Bercken, L.A.M. van den (1983)
De universele geneeskunst van Hildegard van Bingen
Deventer: Ankh-Hermes bv ISBN: 90 202 43 217
Bingen, H., von (1984) Heilmittel
Basel:
Basler Hildegard gesellschaft 2. Lieferung Buch 1 Von den Pflanzen
(1-112)
Dinand, A.P., (1934) Kruidenboek
Amsterdam: Gebr. Graauw's uitg.-mij
Foley, C, Nice, J & Webb, M De nieuwe
Kruidenbijbel 2002 Librero,
Kerkdriel ISBN: 90 5764 252 4
Gugenhan, E Keukenkruiden uit eigen
tuin 1979 Thieme,
Zutphen ISBN: 90 03 95560 3
Loewenfeld, C Kruiden uit eigen
tuin 1971 Het Spectrum, Utrecht
Maessen,Y & Streefkerk, J Signatuur
en eigenschappen van Kruiden
McHoy, P & Westland, P De Kruidenbijbel
2001 Librero,
Kerkdriel ISBN: 90 72267 94 X
McVicar, J Alles over kruiden 1997
Schuyt & Co, Haarlem
Mey, van der, M Oma's gezondheidstips
Verba,
Hoevelaken ISBN: 90 5513 068 0
Meyer-Berkhout, E Kruiderij hoort
erbij 1978 Luitingh,
Laren ISBN: 90 245 0413 9
Müller, I,W, Hdoz. Dr.med. Humoralmedizin
Heidelberg:
Karl F. Hauf Verlag
Neuray,H Zakencyclopedie van de
medicinale planten 1978 Elmar,
Delft ISBN: 906120 1128
Nielsen, H Geneeskrachtige planten
in kleur 1977 Moussault's,
Baarn ISBN: 90 226 1121 3
Ody, P Handboek heilzame kruiden
1994 Tirion,
Baarn ISBN: 90 5121 445 6
Ody, P Heilzame kruiden 2001 Librero,
Hedel ISBN: 90 5764 151 8
Os, van F Gids voor geneeskrachtige
planten 1979 Readers Digest,
Amsterdam-Buitenveldert ISBN: 90 6407 029 6
Rodway, A Alles over kruiden 1980
Gaade,
Amerongen ISBN: 90 6017 929 3
Thomas, R Natuurlijk pijn verlichten
2000 Librero,
Hedel ISBN: 90 5764 031 7
Uyldert, M Lexicon der geneeskruiden
1961 De driehoek,
A'dam ISBN: 90 6030 519 1
Vermeulen, N Kruiden encyclopedie
1998 R&B,
Lisse ISBN: 90 396 0260 3
Webb, M Kruiden 2002 Librero,
Kerkdriel ISBN: 90 5764 238 7
Zodiac Tijdschrift over u, uw sterren
en de mystieke kunsten
Maildex MCMXCL ISBN 90 5141 313 0